 |
|||||
|
|
|||||
|
|||||
|
سه انگیزه و سه غزل جمشید پیمان نیمه دوم قرن هشتم هجری،بویژه دهه های هشتاد و نود آنرا بیاد بیاورید. ایران درآن سالها لگد کوب خودخواهی ها، زیاده طلبی ها و خیره سری های حکام بود. بر اثر حرص بی پایان اینان جنگ و خونریزی و کشتار توقف نا پذیر گشته بود. مردم ناگزیر تاوان طمع ورزیهای مرگ آفرین اینها را میپرداختندو در زیربارهزینه های گوناگون طاقت فرسا که از جانب ایلخانان بر آنها تحمیل میشد،خرد میگشتند. در جریان جنگ هایشان این مردم بودند که زندگیشان تباه میشد وخونشان بر شهرها وروستاهای سوخته وویران شده فرومیریخت. براین مصائب ، سخت گیریها وتعصب ورزیهای فقیهان متظاهرو ریاکار که اغلب در خدمت حکام و توجیه گر اعمال آنها بودند،افزوده میشد.به بهانه ی رعایت قوانین شرع، والی و مفتی و قاضی و محتسب و داروغه، دست دردست هم، زهر مضاعف در کام مردم میریختند. و این البته در حالی بود که خود به انواع پلیدیها آلوده بودند وخرقه ی تزویر برسرصد عیب پنهان خویش میکشیدند.
حافظ، شاعر حساس و آگاه ، در آن روزگارنظاره گر اینهمه جرم وجنایت بود. او خونین دلی هایش را در اشعارش باز میتاباندو آرزوهایش را برعرشه سفینه غزلهایش مینشانیدو در دریای بیکران و توفانی نومیدی ها رها میکرد. غزلی را که ملاحظه میکنید یکی از والا ترین اشعار فارسی و حاصل واکنش حافظ در برابر آنهمه بیداد است که بر او وجامعه اش میرفته است. می بینیم که حافظ در این اثر با هنرمندی تمام دردهای تلنبار شده بر سینه اش را همراه با سر در گمی هاو بیچارگی ها و ندانم ها و ندانستم هایش منعکس میسازد و مانند بیشتر اوقات ، آن اوضاع آشفته و آن روزگار سراسر تباه را نه حاصل مستقیم اراده و عمل انسان بلکه نتیجه جبر اجتناب ناپذیر و سر نوشت بی تغییر میداند. گاه به می پناه میبرد و داوریها را بداور وامیگذارد. گاه صبوری پیشه میکند و میگوید چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند.گاه آرزوی بیرون آمدن دستی مقتدر از آستینی را دارد که کاری بکند . گاه ، چنان که در این غزل می بینیم، آفریدگار را نیز مورد تعریض قرار میدهد و خلقت او را زیر پرسشی سنگین و بیرحمانه میکشاند : آدمی در عالم خا کی نمی آید بدست عالمی دیگربباید ساخت وزنو آدمی در این غزل مورد نظر، حافظ چاره ی رهائی از آن آشفتگی ها را در سر رسیدن ظالمی ستمگرآرزو میکند که در کشتارهای بیرحمانه اش با مغولان هم عنانی میکند. با هم این غزل زیبا و فاخر را می خوانیم:
سینه مالامال درد است ای دریغامرهمی دل زتنها ئی بجان آ مد خدا را همد می چشم آسایش که دارد زین سپهر تیز رو سا قیا جام می ام ده تا بیا سا یم دمی زیرکی را گفتم این احوال بین خندید وگفت صعب روزی بوالعجب کاری پریشان عالمی سوختم در چاه صبر ازبهر آن شمع چگل شاه ترکان فارغست از حال ما کو رستمی در طریق عشقبازی امن و آسایش بلاست ریش باد آن دل که بادرد تو خواهد مرهمی اهل کام و ناز را درکوی رندی راه نیست رهروی باید جهانسوزی نه خامی بی غمی آ د می د ر عا لم خا کی نمی آ ید بد ست عا لمی د یگربباید ساخت وزنو آ د می خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی د هیم کز نسیمش بوی جوی مولیا ن آ ید همی گریه ی حافظ چه سنجد پیش استغتای عشق کا ند رین دریا نما ید هفت د ریا شبنمی
حافظ و روزگارش را می نهیم و بروزگار معاصر باز میگردیم. ایران هفتصد پس از حافظ همچنان در آتش بیداد ستمگران و غارتگران میسوزد.از تیمور تا آریامهر این سرزمین روی شادمانی ندیده است. در این مدت مردم همواره با فقر و بیماری و جنگ و تعصب ورزی و خیانت و وطن فروشی و میهن بخشی دست و گریبان بوده اند.جهان در اینهمه زمان بسی تغییر یافت. انقلاب های فکری و فرهنگی و اجتماعی، نظم ونسق های تازه ای را در جهت بهبود زندگی انسان پدید آورد.ایران اما دور از این دگرگونی ها و نو آوری ها بعلت وجود شاهان خود کامه و در عین حال بی لیاقت و بی خبر از اوضاع و احوال جهان، با همراهی متولیان خیانتکاردین، همچنان در مرداب عفن شاه و شیخ ساخته دست وپا میزند و می پوسد.در آغاز قرن بیستم و هنگام انقلاب مشروطیت ، اکثریت عظیمی از جمعیت ده ملیونی ایران بی سواد است . و در سالهای دهه ی چهل شمسی و در اوج جلوه گریهای آریامهری بخش عمده ای از جمعیتی که حالا رقمش به سی ملیون رسیده است همچنان از قدرت خواندن و نوشتن محرومند. اگر ایران در عصر حافظ هدف چپاول خودی ها و گردن کلفت های داخلی بود اینک غارتگران جهانی هستند که عملا بر این سرزمین فرمان میرانند. در این عرصه شاهان و حکومتگران ، بی ارادگانی هستندکه در خدمت قدرتهای بزرگ عصر ما قرار دارند و این البته حکایتی است که سابقه ای دویست ساله دارد. در سالهای دهه ی چهل شاعری چیره دست و توانا بنام مهدی حمیدی تماشاگر اوضاعیست که بذر انقلاب پنجاه و هفت را در خود میپرورد.در این سالها حریف قدر قدرت و تازه نفسی در میهن ما جولان میدهد.هزاران مستشارنظامی و غیر نظامی آمریکائی در ایران به تمشیت امور اشتغال دارند. آریامهر مجلس شورا را مجبور میکندکه بان مستشاران مصونیت قضائی اعطا کند . باین ترتیب کاپتولاسیون پس از پنجاه سال بار دیگر احیا میشود. دلارهای حاصل از فروش نفت به کیسه ی فروشندگان اسلحه سرازیر میشود. تعقیب و آزار و شکنجه و اعدام آزادیخواهان گسترش می یابدو سازمان مخوف اطلاعات و امنیت در همه جا به شکار مبارزان راه آزادی مشغول است. در سال چهل و هفت و در میانه چنین میدانی مهدی حمیدی غزلی میسراید که سراپا حدیث نفس است.از عمر برباد رفته وگردش سپهرکج رفتارمی نالد بی آنکه اندکی از آنچه را دربرابرش بر مردم میگذرد بازتاباند.غزل زیباست.بزرازنده ی شاعر توانائی چون مهدی حمیدیست .دراین غزل که خواهید دید حمیدی را می بینیم که جز با خودش ودردهای شخصی وخصوصی اش با هیچ مشکل و مساله ای درگیر نیست . گوئی آنهمه نابسامانی و بی عدالتی که بر سراین ملت ریخته است ببرج عاج او راهی ندارند و حصارهای بلندی که بدور خود کشیده است نمیگذارند که نه فریاد دردمندی را حس کند و نه خبر تیربارن جوانانی رابشنود که در لحظه ی اعدام نعره میزنند: زنده باد آزادی. غزل مورد نظر با همان وزن و قافیه ایست که در غزل حافظ دیدیم . با هم این شعر را میخوانیم
ازغمی میسوزم و ناچار سوزد از غمی هرکه را رنج درازی ما نده و عمرکمی دل که ازبیم فنا چون بحر پروائی نداشت دمبدم بر خویش میلرزد کنون چون شبنمی گاه گویم زندگا نی چیست ؟ عین سوختن تا نمیرد شمع ا ز سوزش نیا سا ید دمی چشم بینا نیست مردم را و این بهتر که نیست ورنه هرگهواره ای گوریست هرعیشی غمی ای عزیز ای محرم جان با که گویم راز دل باز نتوا ن گفت هر رازی به هر نا محرمی خالق شیطان و گندم شادی مردم نخواست عالمی غم ساخت پیش ازآن که سازد عالمی گر زچشم من به هستی بنگری بینی مدام خواب شوم نا گواری ، عیش تلخ د رهمی ور بجوئی از زبان کلک من معنای عمر : درد جا نسوز فر یبا ئی ، بلا ی مبهمی وآن بهشت و دوزخ یزدان که از آن وعده هاست با تو بنشستن زمانی ، بی تو بنشستن د می
امروز قریب چهل سال از آفرینش این غزل میگذرد.نمیدانم چگونه میشود ایران امروز را توصیف کرد.از چنگیز و از تیمور و جنایاتشان یعنوان مهاجمان خارجی بسیار شنیده ایم . از شاهان و امیران و حکام بی کفایت وخائن هم میتوان حکایتها گفت . از فقیه و مفتی و قاضی شرع هم فراوان خوانده ایم. بیشتر و بهتر از هرکسی حافظ پرده ازچهره ی این ریاکاران برداشته است. اما نمیدانم اگر حافظ میتوانست امروز را هم ببیند و با عصر خودش مقایسه کند باز هم حاضر بود بپذیرد که مثلا امیر مبارزالدین یک بند انگشت کوچک خمینی میشود؟ آیا میتوانست تظاهر و ریاورزی و دروغ پردازیهای ملایان کنونی را با مفتی و فقیه عهد خودش در ترازوی سنجش بگذارد؟ من امروز با دیدگانی گریان و با دلی خسته نگران بی سر و سامانیهای میهنم و مردم وطنم هستم. شلاق هائی را که دژخیم های حاکمیت آخوندی بر پیکر جوانان وطنم میزنند با تمام وجود بر پشت و پهلویم حس میکنم . دختران و خواهرانم را میبینم که تنها برای لقمه ای نان پیکر پاکشان را کرایه میدهند.من هر روز و هر شب جلادان خمینی را می بینم که هزاران زندانی سیاسی را بگلوله میبندند و حلق آویز میکنند.هق هق دخترکان ده-دوازده ساله را میشنوم که شب پیش از اعدام به کابین پاسداران پلید خمینی میروند تا دروازه ی بهشت را بروی آنها ببندند .من همزمان همراهان بی شرم این نظام پلید را می بینم که با هزار حیله به بزک کردن چهره ی زشت این جنایتکاران مشغولند تا بتوانند آنان را بعنوان منادیان اصلاحات و گفتگوی تمدنها در بازار مکاره بین المللی جا بزنند. مبارز نمایان و شبه روشنفکران را می بینم که اینجا و آنجا به پیشواز مجرمان نابخشودنی میروند وکلام و قلمشان رابخدمت خرابکارانی در میآورند که بوی تعفنشان مشام جهانی را آزرده است. در چنین فضائی من غزلی میگویم و دردها و آرزوهایم را درآن باز میتابانم. غزلی در ردیف غزلهای حافظ و مهدی حمیدی. میخوانیمش:
ای گرفتار آمده دربند هر بیش و کمی همتی کن وارهان زین بیش و کم خود را دمی سینه توفانی کن ای دریائی دریا صفت تا به کی غلتی بپای هر خسی چون شبنمی درد جان را ناله و نفرین نباشد چاره ای کو طبیب حاذقی ، د یرآ شنا با هر غمی رهگشای روشنی میخواهد این دشوار راه نی خیا ل با طلی ، ا ند یشه های د رهمی خرقه ی یا ری بتن اما دریغا زیر آن بود پنهان د شمن د یرینه ی نا محر می خرمن این ملک میسوزد به نار ناکسان آ تش خلق ا ست این زخم کهن را مرهمی با تن آ سا یان بی تد بیر بندی نگسلی آ رشی جا نبخش میجوی و دلاور رستمی رهروان سست عنصر را مکن همراه خویش جو مسیحی با صلیبی ، کاوه ای با پرچمی د یوساری کو خورد طفلش نمی آید بکار ما د ری د لسوز باید ، پا کدا من مر یمی بشکند دیوار طلمت را سحرگاهی نه دور آ فتا بی پیشتا ز و شعله جان محکمی
|
|||||
          |
|||||
