زندگى افكار و آثار اووه تيم

نویسنده و مترجم : شاپور چهارده چريك

” اووه تيم ”Uwe Timm در تاريخ سى ام مارس‏ 1940 ميلادى در شهر هامبورگ متولد شد .

اسم كامل او ” اووه هانس‏ هاينتس‏ تيم ” Uwe Hans Heinz Timm مى باشد , ولى اسامى دوم و سوم معمولاٌ فقط در شناسنامه قيد مى شوند و ظاهراٌ كاربرد چندانى ندارند . خانه پدرى ” اووه ” در خلال جنگ دوم جهانى در سال 1943 صدمه زيادى ديده و او در سه سالگى به همراه خانواده اش‏ به شهر كوبورگ Coburg در جنوب آلمان مى رود و نزد عموى بزرگش‏ ” فرانتس‏ شرودر

Franz Schröder ” كه پوست حيوانات را تزئين مى كرده و از فروش‏ آنها امرار معاش‏ مى كرده، زندگى مى كنند . ظاهراٌ اين عموى ” اووه ” از معدود كسانى بوده كه در آلمان آنموقع داراى يك دوچرخه بوده است , خاطرات اين دوران بعد ها در وى زنده شده كه به نگارش‏ كتاب ” مردى سوار بر دوچرخه بلند ” اقدام مى كند ـ تجسم كنيد كودك سه ساله اى را كه مرد بزرگى را بر روى دوچرخه اى نظاره مى كند و از پائين به بالا مى نگرد . اين مرد و اين دوچرخه در نظر اين كودك بسيار بزرگ و بلند ظاهر مى شوند . ” اووه ” كه آخرين فرزند خانواده بود، هميشه تحت لواى پدر مقتدر و برادرش‏ ” كارل هاينتس‏ ” Karl-Heinz بود . ” كارل هاينتس ” ‏ شانزده سال از ” اووه ” مسن تر بود . او داوطلبانه وارد ارتش‏ نازى شده و در مخوفترين هنگ اين ارتش‏ ، كه نام عجيب و گوياى ” جمجمه مردگان ” را بر خود نهاده بود و تصوير يك جمجمه را سمبل هنگ و واحد نظامى خود كرده بودند، خدمت كرد . ” كارل هاينتس ” ‏ برادر اووه در سال 1943 در يك بيمارستان صحرائى در اوكراين درگذشت . ” اووه تيم ” Uwe Timm در يك اتوبيوگرافى با عنوان به ” عنوان مثال برادر من

Am Beispiel meines Bruders” كه در سال 2003 منتشر شد، سعى كرد كه از طريق ادبى به پدر و برادرش‏ نزديك شده و زندگى آنها را تجزيه و تحليل نمايدـ جالب اينجاست كه اين روزها كه اخبار و نوشته ها راجع به ” گونتر گراس ” ‏ و عضويت ايشان در هنگ مخوف اس‏ اس‏ در تمام نشريات منعكس‏ شده و از راديو و تلويزيون پخش‏ مى شوند، شخص‏ ” گراس ” ‏ در مصاحبه اى با روزنامه ” فرانكفورتر آلگماينه تسايتونگ ” FAZ چنين گفت: ” من معتقدم كه قوه حافظه بشرى، همانند پوست پياز است . اشاره به كتاب جديدش‏ با عنوان ” هنگام كندن پوست پياز ” دارد – كه لايه به لايه روى هم قرار گرفته و بايد لايه روئى برداشته شود تا نوبت به لايه زيرين برسد تا نهايتاٌ دست ما به مغز پياز برسد، كه محكمترين لايه پياز است , همانگونه كه ما هنگام كندن پوست پياز، اشك مى ريزيم، قوه حافظه و خصوصاٌ روند يادآورى ما انسانها نيز همينگونه است , اشك ما را در مى آورد . عده اى در اين هنگام چشم ها را بسته و صورت خود را در هم مى كشند، زيرا كه دردآور است . او اضافه مى كند كه من خيلى زود از كندن پوست پيازها دست كشيدم . طورى كه اينك به هنگام كندن پوست پياز نداى آن را در گوشهايم مى شنوم . هنوز هم از آن وحشت دارم . آيا اين من هستم كه نمى خواهم آنچه را كه روى پوست پياز نوشته شده است، بخوانم . اين شايد كمى مسخره به نظر آيد، ولى ” گراس ” ‏ خود از دست خود گله و شكايت دارد، زيرا كه او خود را بر روى ميز محاكمه نشانده است .

” اووه تيم ” اين كار را نه با خود بلكه با پدر و برادرش‏ انجام داد . نكته جالب ديگر اين جاست كه اديبانى همانند ” گراس ” ‏ و ” اووه تيم ” از ادبيات و خصوصاٌ نگارش‏ كتاب كمك مى گيرند تا گذشته خود يا پدر و برادر و بستگان و كل جامعه خويش‏ را نه تنها براى خود بلكه براى جامعه اى كه در آن زندگى مى كنند ، روشن كنند . رجوع كنيد به كتاب اووه تيم تحت عنوان: ” به عنوان مثال برادر من ” . هر دوى اين نويسندگان هم ” گراس ” ‏ و هم ” اووه تيم ” از ادبيات و خاصه از نوشتن كمك مى گيرند تا گذشته خود، بستگان و كل جامعه را تجزيه و تحليل ادبى نمايند . هنگاميكه كتاب ” اووه تيم ” , ” به عنوان مثال برادر من ” – در آلمان چاپ و منتشر شد، عده اى ناليدند، عده اى گريختند، عده اى چشم و گوش‏ خويش‏ را بستند و عده اى هم در چشمان گذشته خويش‏ نگريستند و سعى در يافتن جواب داشتند . جواب براى چراها و سؤال هائى كه خاصه از طرف فرزندانشان از آنها پرسيده مى شد : چرا؟ چرا با رايش‏ سوم و هيتلر همكارى كرديد؟ چرا چشم و گوش‏ خود را بستيد تا نه چيزى ببينيد و نه چيزى بشنويد؟ مگر ممكن است كه در همسايگى و چند قدمى شما قومى را نابود كنند، بكشند، شكنه دهند، تجاوز كنند و شما بگوئيد ما چيزى نمى دانستيم . ما چيزى نديديم . ما چيزى نشنيديم . نه , شما چشم و گوش‏ خود را بستيد تا نه چيزى ببينيد و نه چيزى بشنويد . شما هم به اندازه آن شكنجه گران و قاتلان و تجاوزكاران مقصريد . اين بچه هائى كه اين گونه والدين خود را استنطاق مى كردند، بعضاٌ همان كودكانى بودند كه در دهه شصت متولد شدند يا در اين دهه كودك و نوجوان بودند . همان كسانى كه ” اووه تيم ” تاريخشان را نوشته و سرنوشتشان را در همه آثار خويش‏ منعكس‏ كرده و مى كند .

” اووه ” از كودكى به داستان علاقه مند بود , به داستانهاى پدربزرگش‏ با علاقه و ولع گوش‏ مى داد . او هر موقع كه مى توانست به سوى عمه اش‏ كه در ناحيه بندر شهر هامبورگ زندگى مى كرد، مى رفت و در آشپزخانه عمه اش‏ كه محل رفت و آمد روسپيان بود، اولين داستانها و قصه هايش‏ را نوشت . آن موقع در دبستان درس‏ مى خواند . شغلى كه ” اووه ” بعد ها آموخت، پوستين دوزى بود . يعنى او از پوست حيوانات براى مشتريانش‏ لباس – ‏كت و پالتو و مانتو مى دوخت ـ وى بعد از فوت پدرش‏ سه سال شركت پدر را اداره كرد و بعد از آن در سال 1963 در كالج شهر براونشوايگ Braunschweig ديپلم دبيرستان را اخذ كرده و سپس‏ در شهرهاى پاريس‏ و مونيخ به تحصيل در رشته هاى فلسفه و ادبيات آلمان پرداخت .

يكى از همكلاسى هاى ” اووه تيم ” در كالج براونشوايگ ” بنو اونه زورگ ,” Benno Ohnesorg نام داشت كه بعد ها در سال 1968 در تظاهراتى كه در آلمان بر عليه محمد رضا پهلوى شاه سابق ايران سامان داده شد، از طرف پليس‏ آلمان در يك تيراندازى كشته شد . شايد يكى از علل روى آورى ” اووه تيم ” به جريانات اواخر دهه شصت در آلمان كشته شدن دوست و همكلاسى سابقش‏ ” بنو اونه زورگ ” و تضاهرات و اعتصابات و آشوب هاى اين دوران باشد كه وى سعى در درك و نگارش‏ و تفسير و تجزيه و تحليل ادبى آنها دارد . رساله دكتراى وى در باره آلبر كامو مى باشد . اووه بعد از اخذ درجه دكترا در فلسفه به تحصيل در رشته جامعه شناسى و اقتصاد پرداخت .

” اووه تيم ” در سالهاى 1967- 1968 عضو گروه دانشجويان سوسياليست آلمان بود و از لحاظ سياسى بسيار فعال . او دانشجو بود كه جريانات اواخر دهه شصت به وقوع پيوستند . اين جريانات عبارت بودند از آشوب ها و اغتشاشات دانشجوئى و نهضتى كه بعد ها به نام نهضت ضد اقتدارى يا آنتى آوتوريته معروف شد . ” اووه تيم ” از سال 1972 تا 1982 در انتشار فصلنامه اى درباره نويسندگان و شاعران آلمانى همكارى داشت . بالاتر اشاره كردم كه ” اووه تيم ” به هنگام آشوب و اغتشاشات اواخر دهه شصت، دانشجو بود . وى در سال 1974 ميلادى جريانات اين دوره را در اولين رمانش‏ با عنوان ” تابستان داغ ” ” Heisser Sommer – تجزيه و تحليل مى كند . در جامعه آلمان هنگاميكه اتفاقى در شرف وقوع است، مثلاٌ جريانات سياسى، صحبت از آن مى شود كه مثلاٌ ما تابستان داغى در پيش‏ داريم , اين اصطلاح از همين كتاب ” اووه تيم ” اقتباس‏ شده است كه اينك در اجتماع رايج شده و در نهضت هاى سياسى و اجتماعى به كار گرفته مى شود .

” اووه تيم ” را بايد يكى از مهمترين نمايندگان ادبى دوره يا نهضت اواخر دهه شصت ناميد كه بالاتر اشاراتى به آن شد . اتفاقات و جريانات اين دوره همانند خط سرخى در تمام آثارش‏ مشاهده مى شود . در رمان ” گريز كربل ”Kerbels Flucht كه وى در سال 1980 نوشته و منتشر كرد، زندگى جوانى دانشجو به تصوير كشيده مى شود كه ضمناٌ براى امرار معاش‏ و مخارج تحصيل اش‏ راننده تاكسى نيز هست . اين جوان دانشجو و راننده تاكسى با جامعه خويش‏ مشكل دارد و نمى تواند اتفاقاتى را كه در اين جامعه به وقوع مى پيوندند براى خود تعريف و تفسير و هضم كند . ” اووه تيم ” رمان ديگرى دارد به نام ” قرمز ” كه در سال 2001 منتشر شده است . اين رمان ، فقط يك رمان نيست، تاريخچه 30 سال اخير آلمان است و گذشته از ارزش‏ ادبى، ارزش‏ تاريخى نيز دارد .

” اووه تيم ” فقط به مسائل آلمان يا جامعه خويش‏ علاقه نشان نمى دهد . جوامع ديگر نيز برايش‏ مهم هستند . تحقيقاتى كه وى در مورد جوامع ديگر – جوامع غير اروپائى – داشته است وى را تا ناميبيا، پرو و جزاير دوردست بردند . ” اووه تيم ” تا آفريقا مى رود تا تحقيق كند كه چرا آلمان ها به افريقا رفتند و چرا آلمانها ها در افريقا توانستند مستعمره ايجاد كنند . وى اين اتفاقات را در رمان ديگرى به نام ” مورنگا ”Morenga- مى نگارد . مورنگا تسفيه حساب با گذشته است . تسقيه حساب با گذشته آلمان , مخالفت با جنگ و كشتارى كه آلمانها در آن نواحى براه انداختند , مخالفت با كلنياليسم و جنگهاى مستعمراتى , مخالفت با جنگى است كه آلمانها در سال 1904 در آفريقاى جنوب غربى به راه انداختند ، كشورى كه آلمانها آن را به نام آفريقاى جنوب غربى آلمانى مى خواندند .

محل وقوع رمان ” درخت مار ”Der Schlangenbaum در آمريكاى لاتين است كه در سال 1986 نوشته شده است , رمان ” پرنده، انجير را مخور ”Vogel, friss die Feige nicht

محصول 1989 كه در آن ” اووه تيم ” نتيجه دو سال اقامتش‏ را در رم پايتخت ايتاليا مى نگارد . وى امروز گاهى در مونيخ و گاهى در برلين زندگى مى كند . وى از سال 1971 به بعد به عنوان نويسنده آزاد فعاليت مى كند و از سال 1994 عضو ثابت انجمن قلم و آكادمى زبان و شعر در آلمان مى باشد .

” اووه تيم ” اقامتهاى طولانى نه تنها در آفريقا، بلكه در آمريكاى لاتين ، رم و نيويورك داشته است . تخصص‏ او در جستجو و يافتن و نگارش‏ موارد خاص‏ در زندگى روزمره است . نقطه شروع و حركت كارهايش‏ واقعيت است . مثلاٌ : يادآورى دوران كودكى اش‏ در رمان ” مردى سوار بر دوچرخه بلند ”Mann auf dem Hochrad- محصول 1984 ، يا در رمان ” كشف سوسيس‏ آلمانى ”Entdeckung der Currywurst- كه در سال 1993 به رشته تحرير درآورد و تاكنون به بيست زبان ترجمه شده است . كشف سوسيس‏ آلمانى بعداٌ توسط نويسندگانى به نام هاى يوحانس‏ كتسلر Johannes Kaetzler و گرهارد زايدل Gerhard Seidel به عنوان نمايشنامه نوشته و در تئاتر اجرا شد .

داستان سيب زمينى در ” شب يوحنا ”Johannisnacht- كه به سال 1996 نگاشته شده است ، يا بررسى هاى عمومى و سياسى-اجتماعى ، شبيه آنچه در رمان ” قرمز ”Rot- يا در رمان ” شكارچى انسان ”Kopfjäger- كه در سال 1991 منتشر شد، مورد بررسى قرار مى گيرند . با همه اين تفاصيل، ” اووه تيم ” در صدد آن نيست كه واقعيت را، همانطور كه اتفاق افتاده است، يك به يك تعريف كند , وى مى گويد: ” راوى يا نقال و قصه گو، نه تنها واقعه اى را بازگو يا تعريف مى كند , بلكه اين راوى يا قصه گو به شيوه اى نو حكايت مى كند و طورى ديگر , يعنى ، طورى كه مى توانست اتفاق افتاده باشد . اين راوى واقعيت ديگرى را بيان مى كند .

” اووه تيم ” پدر چهار فرزند است و همسرش‏ ” داگمار پلوتس‏ ”Dagmar Ploetz نيز مترجم است . وى چهار كتاب هم براى كودكان و نوجوانان نوشته است , مى توان گفت كه وى هر كدام از اين چهار كتاب را به يكى از فرزندانش‏ هديه كرده است . يكى از اين چهار كتاب، ” خوك دونده اى به نام رودى روسل ”Rennschwein Rudi Ruessel- نام دارد ، كه در سال 1989 نوشته شده است . اين كتاب هم يكى از مهمترين و معروفترين آثار وى به شمار مى رود، كه نه تنها جايزه ادبى ادبيات كودك را به خود اختصاص‏ داد، بلكه از روى آن فيلمى هم ساخته شده است . ” اووه تيم ” در ساليان اخير با نگارش‏ كتاب ديگرى براى كودكان و نوجوانان با عنوان ” داستان بوبى شولتس

‏ ”Bubi Scholz Story به عنوان فيلم نامه نويس‏ معروفيت ديگرى را نصيب خود كرد و مطرح تر شد . كتاب سوم ايشان براى كودكان و نوجوانان ” يك مشت علف ”Eine Hand voll Grass نام دارد ” . اووه تيم ” جوايز زيادى را برنده شده است كه مهمترين آنها عبارتند از :

- جايزه ادبى شهر برمن Bremen براى نگارش‏ رمان مورنگا Morenga

- جايزه ادبى شهر مونيخ در سال 1989

- جايزه ادبيات كودكان و نوجوانان در سال 1990 براى نگارش‏ كتاب خوك دونده اى به نام رودى روسل Rennschwein Rudi Ruessel

- جايزه فيلم استان بايرن در سال 1996 براى فيلم خوك دونده اى به نام رودى روسل Rennschwein Rudi Ruessel كه از روى همين كتاب ساخته شده بود .

- جايزه بزرگ آكادمى هنرهاى زيبا در مونيخ , در سال 2001

- جايزه ادبى توكان در مونيخ در سال 2001 براى نگارش‏ رمان قرمز Rot

- جايزه ادبى شهر مونيخ , در سال 2002

- جايزه ادبى شوبارت Schubart-Literaturpreis در سال 2003

- جايزه ادبى اريك رگر Erik- Reger-Preis در سال 2003

- جايزه ادبى ياكوب واسرمان Jakob-Wassermann-Preis

آثار ادبى ” اووه تيم ” را مى توان به چند دسته تقسيم كرد :

1- اش عار Gedichte

- اشعار 1971

- اشعار 1977

2 – رمان

- تابستان داغ – 1974

- مورنگا – 1978

- گريز كربل Kerbels Flucht- 1980

- مردى سوار بر دوچرخه بلند Der Mann auf dem Hochrad – 1984

- درخت مار Der Schlangenbaum – 1986

- پرنده، انجير را مخور Vogel, friss die Feige nicht – 1989

- شكار انسان Der Kopfjäger – 1991

- گنج جزيره پاگن Der Schatz auf Pagensand – 1995

- نه فردا ، نه ديروز Nicht morgen, nicht gestern – 1999

- يك مشت علف Eine Hand voll Grass – 2000

- قرمز Rot – 2001

- به عنوان مثال، برادر من Am Beispiel meines Bruders – 2003

- دوست و غريبه Der Freund und der Fremde – 2005

3- ادبيات كودكان و نوجوانان

- موش‏ رهبر Die Zugmaus – 1981 – از 7 سالگى

- خوك دونده اى به نام رودى روسل – Rennschwein Rudi Ruessel- رمان كودكان-1989 – از 10 سالگى

- داستان بوبى شولتس‏ Bubi-Scholz-Story – 1997

- يك مشت علف Eine Hand voll Grass- – 2000

4- فيلم هائى كه تا كنون از روى آثار ” اووه تيم ” ساخته شده اند :

- گريز كربل – Kerbels Flucht- 1980 – كارگردان : اگون گونتر Egon Günther

- مورنگا – Morenga – براى تلويزيون – كارگردان :اروين كويش‏ Erwin Keusch

- هواپيما – Der Flieger – براى تلويزيون – كارگردان : اروين كويش‏ Erwin Keusch

- خوك دونده اى به نام رودى روسل – Rennschwein Rudi Ruessel- رمان كودكان-1989 كارگردان : پتر تيم Peter Timm

- داستان بوبى شولتس‏ Bubi-Scholz-Story – كارگردان: رولاند زوزو ريشتر

Roland Suso Richter – 1997

- يك مشت علف – Eine Hand voll Grass – 2000 – كارگردان: رولاند زوزو ريشتر – Roland Suso Richter – 2000

5- مصور

- مستعمرات آلمان – Die deutschen Kolonien -1981 كتابى مصور در باره تاريخ مستعمرات آلمان در آفريقا

6- داستان

- هربرت يا آمادگى براى المپياد – Herbert oder die Vorbereitung auf die Olmpiade- 1972

- خوك صحرا – Die Steppensau – 1972

- استراق سمع – Lauschangriff – 1984

- گنجشك دزدان دريائى – DiePiratenamsel – 1983

7- سخنرانى در باره داستان و حكايات

- روايت پايانى ندارد – Erzählen und kein Ende – 1993

كتب و نوشته هاى ” اووه تيم ” تا سال 2005 ميلادى 68 عنوان را شامل مى شوند .

ولفگانگ بالك Wolfgang Balk ناشر و مدير مؤسسه انتشاراتى دس‏ تى وى DTV-Verlag در روز سى ام ماه مى 2005 ، به بهانه جشن تولد 65 سالگى ” اووه تيم ” از وى راجع به چگونگى نويسنده شدنش‏ پرسيد و ” اووه تيم ” در جواب گفت: من در مدرسه مشكل بزرگى با املا و انشا داشتم , شايد بتوان گفت كه از روى لج بازى نويسنده شدم , چونكه سعى مى كردم لغات و واژه ها را صحبح ينويسم و راجع به شيوه يا تكنيك نگارش‏ اش‏ از وى مى پرسد : ” آيا شما از قبل به آنچه كه مى خواهيد بنويسيد مى انديشيد، يا اينكه موقع نوشتن داستان را پرورش‏ مى دهيد و تكميل مى كنيد ” ؟ ” اووه تيم ” در جواب مى گويد : ” البته چهار چوب داستانها و رمانهايم را از قبل مى سازم و سپس‏ مى نويسم ، ولى چند و چون و ريزه كارى ها و ديالوگ ها يا مونولوگ ها هنگام نوشتن مشخص‏ مى شود .

از سخنان اووه تيم

گفتار و نوشتار اين امكان را به انسان مى دهد كه هم در زمانه و هم با خويشتن خويش‏ بهتر كنار

بيايد .

منابع :

http://www.sueddeutsche.de/kultur/artikel/94/83011/

http://www.dtv.de/_autorenseiten/timm/fs_schullektuere.htm http://www.dtv.de/_google/autoren/autor21.htm http://de.wikipedia.org/wiki/Uwe_Timm http://www.br-online.de/kultur-szene/thema/ars_poetica/timm.xml http://www.litlinks.it/t/timm_uwe.htm http://www.lyrikwelt.de/rezensionen/ambeispiel-r.htm http://www.single-dasein.de/kohorten/uwe_timm.htm

http://www.perlentaucher.de/buch/15054.html

www.lustauflesen.de

www.merkur-online.de

www.fr-aktuell.de ]

www.zeit.de www.waz.de