بورژوازي و شاعر جمهوريخواه اش

آرام بختياري

جان ميلتون

John Milton 1608 – 1674

خدا و جزاي شاعر جمهوري خواه !

ميلتون را نخستين شاعر جمهوريخواه بريتانيا در 350 سال پيش ميدانند و زمانيكه اودرسن 44 سالگي قدرت بينايي خودراازدست داد، كليسا و روحانيون مسيحي ، آن واقعه رادليل جزا و عقوبت الهي براي كساني دانسته كه عليه شيخ و شاه روشنگري ميكنند. درنظرخواننده ،عجيب است كه جنبش جمهوريخواهي يك كشورغربي در 350 سال پيش داراي شاعر مبارز خودباشد. پيرامون او درتاريخ ادبيات ،آمده كه ميلتون ازموضع ضد فئودالي، ضد كليسايي و ضدسلطنتي و به هواداري از جمهوريخواهي بورژوازي ، انقلاب و جنبش جديد را آنزمان به آواز كشيد.اونه تنها يكي ازمهمترين شاعران انگليس ، بلكه قبل از جان لاك ، يكي از بنيادگزاران ليبراليسم عصر جديد بود. نبوغ اورا درحد دانته و شكسپير ميدانند. تازمان پيش ازاو، غالب شاعران غرب دمخور دربار سلطنتي بوده و مديحه سرايي ميكردند. اوشاعر جمهوريخواهي است كه دين و دولت و اخلاق حاكم را به زير سئوال برد. ميلتون در 20 سال آخر عمر درنابينايي كامل بسر برد ، با اين وجود او خالق آثار فناناپذيري مانند : بهشت گمشده و بهشت بازيافته ، است. اودركنار شكسپيريكي ازمشهورترين نويسندگان انگليسي است . توانايي ادبي اورا در وضعيت كوري ،با هومر مقايسه ميكنند. امروزه ميدانيم كه غيرازهومر، نيچه و ميلتون، بورخس و جويس نيز درمقطعي اززندگي خود كور ونابينا شدند.

ميلتون كتابسوزي دربار و كليسا را با آدم كشي يكي دانست. اوطي سالها مبارزه ، خواهان : آزادي مطبوعات ، اصلاحات ديني ، آزادي حق طلاق ، حق خلق براي بركناري حاكم مستبد ، منع دخالت دين و كليسا درزندگي مردم ، آزادي فرد در تمام حوزههاي زندگي و دين ، تجدد خواهي و سياست تعليم و تربيت دمكراتيك، شد. او سالها تحت تعقيب قرارگرفت ، مدتي مخفي شد ، و جند ماهي نيز به زندان افتاد ، ولي بدليل مشهوريت اجتمايي، سپس آزادگرديد.

ميلتون يكي ازمبارزان تحول دولت مطلقه سلطنتي بسوي جمهوري، پيش از دمكراسي است . اونه تنها به دفاع از انقلاب بورژوازي ضد سلطنتي ، بلكه به تاييد حكم مجلس جمهوري، براي اعدام چارلز دوم ، پادشاه مستبد انگليس، در سال 1649 شد. ميلتون،به مبارزه عليه كتابسوزي، سانسور، تعقيب و زنداني نمودن مبارزين دوره حكومت چارلز دوم پرداخت .

او ميگفت كه اگر ما جنگ و مبارزه سياسي را ببازيم ، درمبارزه فرهنگي بايد پيروز شويم ، اگر پاهايمان را به زنجير بكشانند، از دستهايمان بايد استفاده كنيم . منقدين ادبي مذهبي، دانته را شاعر كاتوليك ها و ميلتون را شاعر پروتستانها ناميدند. رمانتيكهاي ادبي سالها تحت تعثير اين شاعرانقلابي جمهوريخواه بودند. نخستين بار، ولتر موجب مشهوريت ميلتون درساير كشورهاي اروپايي شد. او درجواني به مطالعه اشعار هومر و ورژيل پرداخته و سالها تحت تعثير اشعار چوپاني و گله داران تئوكريت در دوره يونان باستان بود.اوكوشيد به تقليد از تراژديهاي يونان باستان و نمايشنامه هاي تراژديك شكسپير، آثاري والاتر از مكبث بيافريند.

جان ميلتون درسال 1608 درلندن بدنيا آمد و درسال 1674 درآنجا درگذشت.پدرش غيراز شغل وكالت، سالها صراف نيزبود. او8ساله بود كه شكسپير درگذشت ؛ البته اگر شكسپير واقعن زيسته باشد !. مرگ دوستان، خويشان ، و همرزمان ، تعثير غم انگيزي روي اشعار مرثيه اي اوبجا گذاشت : از جمله مرگ مادر جان ، مرگ يك همكلاسي عزيز، مرگ پسر ، و اعدام چند تن از همسنگران اجتمايي همعصر او . ميلتون درسال 1949 مدتي منشي وزارت امورخارجه در دولت جمهوريخواه كرومول بود و از حكم مجلس براي اعدام پادشاه دفاع كرد و سرانجام درسال 1659 مخفي گرديد.

ميلتون غيرازعلاقه به آثار كلاسيك يونان باستان ، به مطالعه نويسندگان مدرن رنسانس نيز پرداخت. اورا روشنفكرترين شخصيت ادبي قرن 17 انگليس ميدانند ومانند سايرنويسندگان ، او آثاري گاه متضاد و متناقض به قلم درآورد. اشعارش غالبن زير تعثير حوادث سياسي و تجددخواهي فرهنگي انزمان هستند . به نقل از منتقدين ادبي، دراشعار او احساس گرايي بر عقلگرايي تقدم دارد. امروزه فمنيستها از ميلتون ايراد ميگيرند كه او 350 سال پيش به زن نگاهي شيئي و جنسي داشت . درنظرآنها ميلتون مرگ و يا اخراج حضرت آدم(ص)! را بدليل توطئه و شركت حضرته حوا (ع)!، عليه اوميدانند. پاوند و اليوت ، ميلتون را مقصر تحولات نامناسب و نازاي بعدي شعر انگليس دانستند. پاره اي از آثار آنزمان ميلتون شباهت به ادبيات علمي-خيالي(ساينس فيكشن !) امروزي دارند. گروهي ديگر اشعار اورا براساس اخلاقي سنتي، ارتجاعي و گذشته گرا ميدانند. ميلتون دريك سفر توريستي-آموزشي به جنوب اروپا ، شخصن با جناب گاليله آشنا گرديد.

آثار ميلتون را ميتوان ادامه تكامل روشنگري دوره رنسانس دانست . شعراواغلب حاوي افكار فلسفي و سياسي است. ميلتون كوشيد باكمك : اسطورههاي كهن، علم نجوم سدههاي ميانه، و دستاوردهاي دانش جديد زمان خود ، درك نويني ازجهان در عصر خود بيابد. درنظر مذهبيون ، موضوع اصلي آثار ميلتون ، مبارزه نيروهاي آسماني با نيروهاي زميني و جهنمي است . مشهوريت او امروزه شايد بدليل افكار جمهوريخواهي و فعاليت هاي اجتمايي اش باشد تا زيباشناسي ادبي آثار اش .

ازجمله آثار او : بهشت گمشده ، مقالات جدلي ، ترانه ها ، نمايشنامه هاي ماسكي ، بهشت بازيافته ، شعربلند نمايشي ( سامسون مبارز ) ،درباره تربيت ، عارف ، حكومت شاه و درباريان ، دفاع از خلق ، دفاع از خود، راه ساده و تشكيل دولت آزاد، صبحگاه ، تولد مسيح ، آدم بشاش ، مرثيه اي براي دوست ، درباره آزادي مطبوعات ، ادعاي طلبكاري حاكيت شاهان ، تصاوير آموزشهاي مسيحي ، تاريخ انگليس هستند. درام شعري (سامسون مبارز) حاوي شوق و شور انقلاب ضد فئودالي است.

ميلتون خالق حماسه شعري( بهشت ازدست رفته) درسال 1667، زمانيكه اوكاملن قدرت بينايي اش راازدست داده بود، ميباشد. عنوان قبلي اين اثر : (جناب آدم ، بدون بهشت ) بود. قهرمان اصلي كتاب ، آقاي شيطان است و آن اثري است احساسي و شوق آميز و نه عقلگرا . ميلتون دراين كتاب بطور نمادين و با كمك نيروهاي آسماني و گناه انساني ، اشاره به مبارزه براي انقلاب آنزمان مترقي بورژوازي، ولي ضد فئودالي مي نمايد. مورخين ادبي براين نظرند كه او شعر حماسي (بهشت گمشده ) را تحت تعثير هومر و ورژيل نوشت. قهرمانان آثارش ، غيراز شيطان و ابليس ، غالبن : الهه ها ، فرشته ها ، ملائك ! ، و يا انسانهاي اسطوره اي ايده آل مانند آقاي آدم و خانم حوا هستند. عيسامسيح او همچون ژنرال پاتون ! با يك گروهان فرشته هاي مسلح به جنگ ابليس بيچاره ميرود تا دمار از روزگار اين موچود پيشتاز برآرد. دراين كتاب شيطان قبلن يك فرشته ناز و زيبا رو بوده كه بدليل اعتراض و سركشي هاي كفرآميز ، تغيير هويت داده و رويزيونيستي شده است. امروزه در ولايات و سرحدات آمريكا اشاره ميشود كه شيطان، مشهوريت خود درغرب را مديون ميلتون است .

اويكي از نمايندگان روشنگري انگليس زمان خود بود و چون در دولت موقت انقلابي مرحوم كرومول شركت داشت ، رابطه نزديكي با غالب حوادث تاريخي زمان خود يافت. ميلتون رفتار انسان را ميان مسئوليت فرد و ضرورت تصميمات اخلاقي قرار ميدهد . در جهانبيني او مكانهاي گوناگوني مانند : زمين ، آسمان ، دوزخ ، بهشت ، و هرج و مرج جهاني كائنات ، قرار دارند . او به رد تئوري تشكيل جهان از “هيچ و پوچ “پرداخت .

Aramy@web.de